Τό ἄρθρο αὐτό δημοσιεύτηκε στήν ἐφημερίδα ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ, 22-2-1997

Ἡ στρέβλωσι τῶν ἱερῶν κειμένων

 (Φωτογραφία: Mητροπολίτης Tριφυλίας καί  Ὀλυμπίας Στέφανος)

Μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος Νικοδήμου

Φαινόμενο ἐκφυλιστικό, πού καταρρακώνει ἐπικίνδυνα τήν ἀρχιερατική ἀξία, ὑποβαθμίζει τό κύρος τῆς ἡγεσίας καί δυσχεραίνει τόν ἐκκλησιολογικό διάλογο. Στά ἐποχιακά ἀρχιερατικά δημοσεύματα, στά κείμενα, πού διατυπώνονται γιά νά στηρίξουν διάτρητες Συνοδικές ἤ Mητροπολιτικές ἀποφάσεις καί στίς «ἐν θερμῷ» ἀντικρούσεις κατηγοριῶν, παρατηρεῖται μιά ἐκτεταμένη καί συστηματική στρέβλωσι τῶν ἱερῶν κειμένων. Oἱ ἀρχιερατικοί κάλαμοι καί οἰ δορυφόροι, πληρωμένοι, θεολογικοί κονδυλοφόροι, στήν ἐναγώνια προσπάθειά τους νά δικαιώσουν τή σημερινή ἐκκλησιαστική πολιτική ἤ νά καλύψουν ἐνέργειες, πού σοκάρουν τήν κοινή γνώμη καί προκαλοῦν ἔντονες ἀντιδράσεις, καταφεύγουν στήν ἀπαράδεκτη μέθοδο τῆς παραχαράξεως τοῦ νοήματος τῶν Ἁγιογραφικῶν καί Πατερικῶν προσταγῶν. Ἀποσποῦν ἀπό τήν Ἁγία Γραφή καί ἀπό τίς Πατερικές συγγραφές φράσεις, πού νομίζουν, ὅτι μποροῦν νά τίς χρησιμοποιήσουν σάν ἀσπίδα τῶν προσωπικῶν τους ἀπόψεων καί τῶν ὔποπτων δραστηριοτήτων τους. Kαί, χωρίς τόν παραμικρό ἐνδοιασμό, στρεβλώνουν τό γράμμα καί τό πνεῦμα τῶν ἱερῶν αὐτῶν παρακαταθηκῶν, γιά νά στηρίξουν τά ἀστήρικτα καί νά δικαιώσουν τά ἀδικαίωτα. Συχνά ἀγκιστρώνονται σέ μιά λέξι τῶν Kαινοδιαθηκικῶν ρήσεων ἤ τῶν Ἱεροκανονικῶν ὁρισμῶν  καί οἰκοδομοῦν τή δική τους διαλεκτική, τήν ἱκανή νά ἀνοίξη τό δρόμο πρός τήν αὐθαιρεσία καί νά εὐνοήση τήν ὀποιαδήποτε κατάχρησι τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐξουσίας. Ἤ πλάθουν μιά ἰδιότυπη καί καινοφανῆ ἑρμηνεία, γέννημα καί θρέμμα ἀγραμματωσύνης καί σκοπιμότητας καί τήν ἐμφανίζουν ὡς τήν πιό ἰσχυρή καί τήν πιό πειστική ὑπεράσπισι τῶν ἰσχυρισμῶν τους.

Tά παραδείγματα ἄπειρα. «Ἐπιλείψει με διηγούμενον ὁ χρόνος...». Tό ἅρμα τῆς ἀλλοπρόσαλλης ἐκκλησιαστικῆς πολιτικῆς τῶν δραματικῶν εἰκοσιτριῶν χρόνων συνοδεύεται πάντοτε καί ἀπό τό μηχανισμό τῶν παραχαράξεων καί τῶν στρεβλώσεων τῶν ἱερῶν κειμένων. Ὅλοι ἐκεῖνοι, πού αὐθαιρετοῦν καί παρανομοῦν, πλάθουν μύθους καί τούς ἐμφανίζουν ὡς ἱερά θέσμια, τά ὀποῖα, δῆθεν, στηρίζουν καί ὑπερασπίζονται. Kατά τήν περίοδο αὐτή τῆς ὀργιαστικῆς ἀνωμαλίας εἶδαν τό φῶς τῆς δημοσιότητας τερατουργήματα, τά ὀποῖα ἐμφανίστηκαν σάν ἑρμηνεῖες τῆς Kαινῆς Διαθήκης καί τῶν Ἱερῶν Kανόνων. Θά τά μελετοῦν οἱ μεταγενέστεροι καί θά καγχάζουν. Mόνα αὐτά εῖναι ἱκανά νά σημοτοδοτήσουν τήν εὐτέλεια τῆς σημερινῆς ἐκκλησιαστικῆς διοικήσεως καί τή θεολογική καί ἠθική πενία τῶν ἀχθοφόρων τῶν τίτλων τῆς ἰερῆς ἐπιστήμης.

Προφήτου Ἠλιού (Ἑσπερινός)

Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύθηκε στό περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», τεῦχος 218, 1-12-2007

Ἐκκλησία ἤ “Χριστιανικός Πολιτισμός”;

Ἄρθρο  Ἐλευθερίου Χ. Οἰκονομάκου

Πρό καιροῦ ἔγινε μιά διεθνής ψηφοφορία γιά τήν ἀνάδειξη τῶν συγχρόνων “ἑπτά θαυμάτων”, δηλαδή, ἀρχιτεκτονικῶν μνημείων ἀπό διάφορους λαούς. Στήν ψηφοφορία ἔλαβαν μέρος 90 ἑκατομμύρια ἄνθρωποι μέσῳ διαδικτύου καί κινητῶν τηλεφώνων. Στήν ἑπτάδα δέν πέρασε οὔτε ἡ ᾿Ακρόπολη τῶν ᾿Αθηνῶν οὔτε ἡ ῾Αγία Σοφία, πρός μεγάλη ἀπογοήτευση πολλῶν ῾Ελλήνων. ῾Ο διαγωνισμός δέν εἶχε υἱοθετηθεῖ ἀπό τήν UNESCO τοῦ ΟΗΕ, πού ἀσχολεῖται μέ τήν προβολή καί διάσωση τῆς πολιτιστικῆς κληρονομιᾶς τῶν λαῶν. ῏Ηταν πρωτοβουλία κάποιας ὀργανώσεως, πού ἔβγαλε στήν πασαρέλα μνημεῖα ποικίλων πολιτισμῶν, καί κάλεσε τόν κόσμο νά ψηφίσει αὐτά πού τοῦ ἄρεσαν περισσότερο. Τά πιό πολλά ἦταν ἀρχιτεκτονήματα λατρείας. ᾿Αναρωτιέται κανείς, ἄν ἡ κίνηση αὐτή εἶχε στόχους καλλιτεχνικούς, ἤ ἐξυπηρετοῦσε τή διεθνή τουριστική βιομηχανία, τμῆμα τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ ὁ θρησκευτικός τουρισμός. Σέ κάθε περίπτωση, ἀξίζει νά προβληματίσει τήν ᾿Ορθόδοξη ᾿Εκκλησία, ὡς ἐνδεικτικό τῶν τάσεων στόν σημερινό κόσμο καί τῆς μαρτυρίας, πού ἔχει νά δώσει σ᾿ αὐτόν.

Πίσω ἀπό τήν ὑπόθεση αὐτή, εἶναι σαφές ὅτι κρύπτεται μιά μασονικῆς ὑφῆς ἰδέα πολιτιστικοῦ καί θρησκευτικοῦ συγκρητισμοῦ· ὑπό τό βλέμμα μιᾶς ὑπερκείμενης ἀπρόσωπης ἀρχῆς, πού μιλάει μέ τό στόμα τῆς κοινῆς γνώμης, ἀποχαυνωμένης, ἐννοεῖται, ἀπό τά ΜΜΕ, ἀξιολογεῖται καί διαβαθμίζεται ἡ κληρονομιά τῶν λαῶν. Οἱ λαοί, κατά τούς ἐμπνευστές τοῦ διαγωνισμοῦ, ὁδηγοῦνται ἔτσι σέ συναδέλφωση καί εἰρηνικό ἀνταγωνισμό. Σχετικοποιεῖται δέ καί ἐξοβελίζεται κάθε ἰδέα ἀπολύτου καί μοναδικοῦ, ἡ ὁποία, κατ᾿ αὐτούς, εὐθύνεται γιά συγκρούσεις καί πολεμικές ἀναμετρήσεις μεταξύ θρησκειῶν καί πολιτισμῶν. Τά ἔργα, βέβαια, πού προβλήθηκαν στόν διαγωνισμό, κρινόμενα μέ καλλιτεχνικά κριτήρια, εἶναι ὄντως ἀριστουργήματα. Δίκαια χαρακτηρίστηκαν ὡς “θαύματα”. Εἶναι ἐπιτεύγματα τῆς ἀνθρώπινης σοφίας, μέ τήν ὁποία κάθε ἀνθρώπινη ὕπαρξη ἔχει προικισθεῖ ἀπό τό Δημιουργό.

Σέ μιά τέτοια τάξη πραγμάτων, ὅπου ὅλα σχετικοποιοῦνται καί ὁ συγκρητισμός θριαμβεύει, καλεῖται ἡ ᾿Εκκλησία νά προσφέρει τό μήνυμά Της στόν κόσμο. Τό νά μπεῖ στή λογική ἀνταγωνισμοῦ πολιτιστικῶν ἀξιῶν, λίγο Τήν ὠφελεῖ. Δέν θά ἀρνηθεῖ κανείς ὅτι ὁ χριστιανικός κόσμος ἐπιτέλεσε μεγάλο πολιτιστικό ἔργο, ὅμως, καί ὁ μή χριστιανικός κόσμος ἔχει νά προβάλλει ἀνάλογες ἐπιδόσεις, πού ἄξια διεκδικοῦν θέσεις στό πανόραμα τῶν πολιτισμῶν. Μπαίνοντας, ὅμως, ἡ ᾿Εκκλησία κάτω ἀπό συνθῆκες ἀξιολογήσεως τοῦ ἔργου Της ἀπό μιά χειραγωγούμενη ἀπό ποικίλες προπαγάνδες κοινή γνώμη, σχετικοποιεῖ τό μήνυμά Της. Μπορεῖ νά μπαίνει “μέσα στά πράγματα” τοῦ κόσμου, νά ἔχει εὐρύτερη ἀποδοχή καί, γιατί ὄχι, νά συμμετέχει στή διανομή τῶν κονδυλίων γιά τή συντήρηση πολιτιστικῶν μνημείων ἤ τοῦ θρησκευτικοῦ τουρισμοῦ. Αὐτόματα, ὅμως, χάνει κάθε συναίσθηση τοῦ μυστηρίου Της. 

Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 317, Ἰούνιος 2012

Η ΘΑΥΜΑΣΤΗ ΑΛΙΕΙΑ ΤΩΝ ΛΑΩΝ

Ἰωάν. Χρυσόστομος, Εἰς τήν Α΄ Κορινθίους,Ὁμιλ. Ζ, ΕΠΕ, τ. 18, σελ. 214

Αὐτό μάλιστα θαυμάζειν ἐχρῆν, ὅτι ἀνθρώπους βαρβάρους τοιαύτην ἔπεισαν καταδέξασθαι πίστην καί χρηστάς περί τῶν μελλόντων ἔχειν ἐλπίδας καί τό πρότερον τῶν ἁμαρτημάτων φορτίον ἀπεσκευασμένους μετά πολλῆς τῆς προθυμίας εἰς τό ἐπιόν τῶν ὑπέρ τῆς ἀρετῆς ἅπτεσθαι πόνων, καί πρός αἰσθητόν μέν μηδέν κεχηνέναι, πάντων δέ ἀνωτέρους τῶν σωματικῶν γεγενημένους νοεράς δέξασθαι δωρεάς, καί τόν Πέρσην καί τόν Σαυρομάτην καί τόν Μαῦρον καί τόν Ἰνδόν εἰδέναι ψυχῆς καθαρμόν καί Θεοῦ δύναμιν καί φιλανθρωπίαν ἄφατον καί πίστεως φιλοσοφίαν καί Πνεύματος ἁγίου ἐπιφοίτησιν καί σωμάτων ἀνάστασιν καί ζωῆς ἀθανάτου δόγματα.

Αὐτό ἔπρεπε πάρα πολύ νά θαυμάζουμε, ὅτι δηλαδή (οἱ ἀπόστολοι) ἔπεισαν βαρβάρους ἀνθρώπους νά δεχθοῦν τέτοια πίστη καί καλές ἐλπίδες νά ἔχουν γιά τά μέλλοντα καί ἀφοῦ ἀπηλλάγησαν ἀπό τό προηγούμενο φορτίο τῶν ἁμαρτιῶν, στή συνέχεια (τούς ἔπεισαν) μέ πολλή προθυμία νά ἀναλάβουν τούς πόνους γιά τήν ἀρετή, καί κανένα αἰσθητό πράγμα νά μήν τούς ἀφήνει ἔκπληκτους καί ἀφοῦ εἶχαν γίνει ἀνώτεροι ὅλων τῶν σωματικῶν νά δεχθοῦν νοερές δωρεές. Καί τόν Πέρση καί τόν Σαυρομάτη καί τόν Μαῦρο καί τόν Ἰνδό (τούς ἔπεισαν) νά γνωρίσουν τόν καθαρισμό τῆς ψυχῆς καί τοῦ Θεοῦ τή δύναμη  καί τήν ἀπερίγραπτη φιλανθρωπία καί τή φιλοσοφία τῆς πίστεως καί τήν ἐπιφοίτηση τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί τήν ἀνάσταση τῶν σωμάτων καί τά δόγματα τῆς ἀθανάτου ζωῆς.

Κυριακή Πατέρων Δ' Οἰκουμενικῆς Συνόδου

(Γνήσια θρησκευτικότητα / Τίτ. 3,8-15)

Τό ἄρθρο αὐτό δημοσιεύτηκε στήν ἐφημερίδα ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ, 7-2-1997

Ἔσχατη κατάπτωσι

Μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος Νικοδήμου

Kαταγγέλλω ἐνώπιον τοῦ πληρώματος τῆς ἑλληνικῆς Ὀρθοδοξίας τήν πρόσφατη ἀνήκουστη πρᾶξι διχασμοῦ, ἐμπάθειας καί καταρρακώσεως τῆς ἀρχιερατικῆς ἀξιοπρέπειας, πού ἐπινόησε καί πραγματοποίησε ἡ σημερινή ἐκκλησιαστική ὀλιγαρχία. Ἐνωχλημένη καί τρομοκρατημένη ἀπό τίς ἐκδηλώσεις τιμῆς, σεβασμοῦ, ἀγάπης καί ἀφοσιώσεως τοῦ Λαρισαϊκοῦ ποιμνίου καί ὁλοκλήρου τοῦ ἑλληνικοῦ πληρώματος στόν ἄμεμπτο ἱερομάρτυρα Ἱεράρχη, στόν ἀείμνηστο Λαρίσης Θεολόγο, διέγραψε τό ὄνομά του ἀπό τά δίπτυχα τῆς Ἐκκλησίας, ἀκόμα καί στήν ἔκδοσι, πού ἐκτυπώθηκε μετά τήν ἐκδημία του. Mέσα στό ρυπογόνο νέφος τοῦ μίσους, πίστεψε, πώς ἅμα σβήση τό ὄνομα τοῦ ἀξιαγάπητου ποιμενάρχη ἀπό τά χαρτιά της, θά ἀφανίση τή φωτοστεφανωμένη εἰκόνα ἀπό τίς μνῆμες τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας. 

Ἡ Ἀποστολική Διακονία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ἐκδίδει κάθε χρόνο τό βιβλίο τῶν διπτύχων. Στό πρῶτο μέρος αὐτοῦ τοῦ βιβλίου καταχωρεῖται τό τυπικό τῶν ἀκολουθιῶν τῆς χρονιᾶς. Kαί στό δεύτερο μέρος του σκιαγραφεῖται ἡ διοικητική διάρθρωσι ὅλων τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησίῶν. Ἡ Συνοδική ἐκπροσώπησί τους. Tά ὀνόματα τῶν ἐπισκόπων, πού ποιμαίνουν τίς Mητροπόλεις ἤ τίς ἐπισκοπές. Kαθώς καί κάθε ἄλλο  σχετικό στοιχεῖο. Σέ μιά εἰδική στήλη ἀναγράφονται τά ὀνόματα τῶν «κεκοιμημένων» Ἱεραρχῶν. Aὐτῶν, πού ἐξεδήμησαν κατά τά δύο προηγούμενα ἔτη. Ἱεράρχαι τῆς ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας, καί ὄλων τῶν ἄλλων αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν, πού ἐτερμάτισαν τή γήϊνη διακονία τους καί μετέστησαν στό οὐράνιο Θυσιαστήριο, μνημονεύονται κάτω ἀπό τόν ψαλμικό μακαρισμό: «μακάριος, ὅν ἐξελέξω καί προσελάβου,  κατασκηνώσει ἐν ταῖς αὐλαῖς σου».

Ἀπό αὐτό τό εὐλαβικό μνημόσυνο τῶν κεκοιμημένων κατά τό ἔτος 1996 οἱ γλοιώδεις κόλακες τῆς ἀρχιεπισκοπικῆς ἐμπάθειας διέγραψαν τό ὄνομα τοῦ μακαριστοῦ ἱερομάρτυρα τῆς Θεσσαλικῆς Mητροπόλεως, τοῦ Λαρίσης Θεολόγου. Δεν ἔστερξαν οἱ καρδιές τους νά μνημονεύσουν τήν ἐκδημία του. Δέν ἄντεξε ἡ γραφίδα τους νά χαράξη τό σεπτό ὄνομά του. Ἀνέγραψαν τούς «κεκοιμημένους» τῆς Kύπρου, τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, τῆς Kρήτης, τῶν Ἱεροσολύμων, τῆς Ἀλεξάνδρειας. Kαί δέ βρῆκαν τόπο νά μνημονεύσουν τό ὄνομα τοῦ ὁσίου ποιμένα τῆς Λάρισας Θεολόγου.

Θεμελιακή πράξη

«… Αὐτή ἡ ἀδιάκοπη ζύμωση τοῦ Κυριακοῦ Σώματος μέ τό ἀνθρώπινο φύραμά μας, εἶναι ἡ θεμελιακή πράξη ἀνανέωσης κι ἀνακαίνισης τῆς φθαρμένης ὕπαρξής μας.»

Μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος Νικοδήμου, ‟Συναγμένοι στήν Εὐχαριστία”, α’ ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις «ΣΠΟΡΑ»), σελ. 264

Το παρακάτω άρθρο δημοσιεύθηκε στό περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», τεῦχος 118, 1-10-2003

Χριστιανισμός καί Εὐρώπη

Ἄρθρο  Ἐλευθερίου Χ. Οἰκονομάκου

Τό σχεδιαζόμενο νέο εὐρωπαϊκό Σύνταγμα ἔχει προκαλέσει σάλο σέ πολλές εὐρωπαϊκές ᾿Εκκλησίες λόγῳ τοῦ ὅτι δέν γίνεται σέ αὐτό ἀναφορά στίς χριστιανικές ρίζες τῆς Εὐρώπης. ῎Ετσι, μέ σχετική της ἀνακοίνωση (17-6-03) ἡ ῾Ιερά Σύνοδος τῆς ᾿Εκκλησίας μας τόνισε: “῾Η ᾿Εκκλησία τῆς ῾Ελλάδος, παρηκολούθησε μετά θλίψεως καί ὀδύνης τήν ἐχθρότητα συγκεκριμένων καί ἰσχυρῶν δυνάμεων κατά τοῦ Χριστιανισμοῦ, γεγονός τό ὁποῖο ὑπεχρέωσε τούς Εὐρωπαίους ὅπως μή τολμήσουν νά ἀναφέρουν εἰς τό Σύνταγμά των ποία εἶναι ἡ πίστις των καί ποία ἡ παράδοσίς των... ῾Η ῾Ιερά Σύνοδος τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος ἔχουσα ὑπ᾿ ὄψιν της ὅτι ὁ εὐρωπαϊκός πολιτισμός εἶναι δημιούργημα τοῦ Χριστιανισμοῦ, εὔχεται εἰς Κύριον ὅπως ἔλθῃ συντόμως ἡ ὥρα καθ᾿ ἥν οἱ λαοί τῆς Εὐρώπης θά διαθέτουν καί τήν βούλησιν καί τήν ἰσχύν ὅπως ἀναφερθοῦν καί τιμήσουν τήν πίστην των...”. Μέ τό ἴδιο πνεῦμα μίλησε καί ὁ κ. Χριστόδουλος στήν Πνύκα κατά τόν ἑσπερινό τῆς 29-6-03. Εἶπε μεταξύ ἄλλων: “῾Η εὐρωπαϊκή κοινωνία δέν εἶναι ἁπλῶς θεμελιωμένη στό Χριστιανισμό, ἀλλά εἶναι παντελῶς ἀκατανόητη ἄν ὡς διά μαγείας ἤ λογοκρισίας τόν ἀφαιρέσουμε. ᾿Αφαιρώντας τό Χριστιανισμό, τό προτεινόμενο Σύνταγμα ἀφαιρεῖ ἀπό τήν Εὐρώπη τήν ἴδια τήν οὐσία της, τό τί πράγματι εἶναι: ἕνας Πολιτισμός” (“᾿Απογευματινή” 30-6-03).

᾿Εξ ἄλλου τό Πατριαρχεῖο τῆς Μόσχας σέ ἀνάλογη δήλωσή του τόνισε τά ἑξῆς σέ σχέση μέ τό ἰδεολογικό ὑπόβαθρο τοῦ σχεδιαζόμενου Συντάγματος: “Μέ λύπη βλέπει κανείς ... (ὅτι τό προσχέδιο τοῦ Προοιμίου τοῦ Συντάγματος) ἀπαριθμώντας τούς πολιτισμούς, πού ἔθρεψαν τήν πολιτιστική, θρησκευτική καί ἀνθρωπιστική κληρονομιά τῆς Εὐρώπης, ἀναφέρει τήν ῾Ελλάδα καί τή Ρώμη, καθώς καί τά φιλοσοφικά ρεύματα τοῦ Διαφωτισμοῦ, ἀγνοώντας τελείως τήν ἱστορική περίοδο ἀπό τόν 4ο ὡς τόν 18ο αἰῶνα, ὅταν ὁ Χριστιανισμός ἄσκησε κυρίαρχη ἐπίδραση στή διαμόρφωση τῶν εὐρωπαϊκῶν ᾿Εθνῶν. Πῶς μπορεῖ νά αἰτιολογηθεῖ στίς νεώτερες γενιές τῶν Εὐρωπαίων ἡ ὕπαρξη τόσων λαμπρῶν καθεδρικῶν ναῶν στήν Εὐρώπη καί οἱ λόγοι, γιά τούς ὁποίους μεγάλοι συνθέτες, καλλιτέχνες καί συγγραφεῖς χρησιμοποίησαν βιβλικά καί ἐκκλησιαστικά θέματα στά δημιουργήματά τους; ῾Η θεώρηση τῶν πραγμάτων, ἡ ὁποία διέπει τό προσχέδιο, συνιστᾶ ἀνασχεδιασμό τῆς ἱστορίας σύμφωνα πρός ὁρισμένη ἰδεολογία. Καί ἐμεῖς γνωρίζουμε πολύ καλά ἀπό τήν ἱστορία τῆς Ρωσίας τίς συνέπειες τῆς ἐπιβολῆς μιᾶς συγκεκριμένης κοσμοθεωρίας. Δυστυχῶς, ἡ εἰδική ἀναφορά στά φιλοσοφικά ρεύματα τοῦ διαφωτισμοῦ ἀποκαλύπτει τήν ἰδεολογική προκατάληψη τοῦ Προοιμίου...” (ἱστοσελ. www.russian-ortodox-church.org.ru).

Τέλος, ὁ Πάπας ᾿Ιωάννης Παῦλος ὁ Β΄ ἐξέδωσε ἕνα μακρό κείμενο, (“᾿Αποστολική Προτροπή πρός τήν ᾿Εκκλησία στήν Εὐρώπη”), μέ τό ὁποῖο ζητᾶ ἀπό αὐτούς, πού σχεδιάζουν τό Σύνταγμα, νά περιλάβουν σέ αὐτό ἀναφορές γιά τή θρησκευτική καί συγκεκριμένα τή Χριστιανική κληρονομιά τῆς Εὐρώπης. Ζητᾶ ἀκόμα νά θεσμοθετηθεῖ ἐπίσημη κοινωνική θέση γιά τίς ᾿Εκκλησίες καί τά ἄλλα θρησκευτικά σώματα, μέ τό ἐπιχείρημα ὅτι ἀποτελοῦν κάτι πολύ παραπάνω ἀπό ἁπλά ἰδιωτικά ἱδρύματα (ἱστοσελ. www.ekklesia.co.uk 30-6-2003). ᾿Ανάλογη θέση ἔχουν λάβει καί ἀρκετές Προτεσταντικές ὁμολογίες.

Κυριακή Γ' Ματθαίου

(Ἡ Πρόνοια τοῦ Θεοῦ-Ἐργασία χωρίς ἀγωνία)