Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ», 25-11-1994

Να αλλάξουν οι σχέσεις μέσα στην Εκκλησία

 

Μια απάντηση τού μακαριστού μητροπολίτου Αττικής και Μεγαρίδος Νικοδήμου («Ορθόδοξος Τύπος» 25-11-1994) σε άρθρο στην εφημερίδα «Βήμα» του μητροπολίτου Θηβών και Λεβαδείας Ιερωνύμου. Το άρθρο στέκεται στις σχέσεις Εκκλησίας-Κράτους. Κυρίως τον Θηβών Ιερώνυμο τον απασχολούν οι αντικανονικές (κατ’ αυτόν) παρεμβάσεις του κράτους (όλες κι όλες είναι οι δικαστικές αποφάσεις του Σ.τ.Ε. που ελέγχουν και ακυρώνουν παράνομες πράξεις της διοικήσεως της Εκκλησίας!).

Ομολογώ ότι με αιφνιδίασε και με εξέπληξε το άρθρο τoυ Μητροπολίτη Θηβών Ιερωνύμου. Δεν γνωρίζω αν είναι πηγαίο ή σκόπιμο. Όμως, όποια κι αν είναι η πρόθεση του αρθρογράφου, εγώ το ένοιωσα σαν μια πνευματική αξονική τομογραφία, που εντοπίζει το λάθος και την αρρώστια τoυ σημερινού διοικητικού οργανισμού της Ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Δεν θα χρονοτριβήσω σε εισαγωγές Θα μπω αμέσως στην κατάθεση του λόγου μου ή μάλλον του αντιλόγου μου. Όχι για να αντιπαραταχθώ σε γνώμες συλλειτουργών Αρχιερέων. Ομολογώ, ότι η πείρα με δίδαξε, πως μία αντιπαράθεση δεν είναι γόνιμη και δεν φέρνει αποτέλεσμα. Αλλά για να πω δύο αλήθειες στον λαό, που έχει την αγωνία να πληροφορηθεί και που, πάντοτε, δέχεται απ’ τα επίσημα κλιμάκια δέσμες παραπληροφόρησης.

1. Ο αγαπητός Μητροπολίτης εισάγει το θέμα του με μια πρόταση, που δεν είναι καθόλου κατανοητή. Πιστεύει, πως στην τελευταία συνέλευση της Ιεραρχίας γεννήθηκε το σπέρμα «μιας προσπάθειας να τεθεί φραγμός σε αντικανονικές ενέργειες, που οφείλονται σε κρατικές-κοσμικές επεμβάσεις...».

Στη θεολογική και στην εκκλησιαστική γλώσσα ο όρος «κανονικό» ή «αντικανονικό» δεν έχει καμμιά σχέση με τις κρατικές επεμβάσεις. Είναι λειτουργία της ίδιας της Εκκλησίας και σφάλμα της διοίκησης αποκλειστικά και μόνο της Εκκλησίας. Και το ερώτημα που θέλω να του απευθύνω είναι τούτο: δεν διάκρινε, στη ροή των είκοσι αυτών χρόνων, καμμιά αντικανονικότητα στην άσκηση της εκκλησιαστικής εξουσίας; Καμμιά παραβίαση των Αγιοπατερικών Κανόνων στους χειρισμούς των διαφόρων θεμάτων; Και οι αντικανονικότητες, όποιες είναι κι όσες είναι, δεν εξέθεσαν και δεν ευτέλισαν την Ιεραρχία της Εκκλησίας; Απ’ έξω ήρθε η φθορά; Στο εσωτερικό της η εκκλησιαστική διοίκηση λειτούργησε με ευπρέπεια και ακρίβεια;

Απ’ ότι ξέρω, συχνά παραπονείται ο συγκεκριμένος Μητροπολίτης για σκοπιμότητες και αθλιότητες του εκκλησιαστικού κατεστημένου. Άλλωστε και σε μένα προσωπικά πολλές φορές εκφράστηκε με πικρές φράσεις. Τώρα ανακάλυψε πως οι αντικανονικότητες είναι εισαγόμενες; Και πως η ευθύνη της ανωμαλίας και της κακοδαιμονίας βαραίνει αποκλειστικά και μόνο τον κρατικό-κοσμικό παράγοντα;

2. Το πρώτο του συμπέρασμα αποτελεί δημόσια μομφή κατά των τριών Μητροπολιτών. Και με υποχρεώνει να απολογηθώ. Γράφει ότι η Ιεραρχία, σε ποσοστό ενενήντα τοις εκατό «θέλησε να επανεντάξει τους τρεις Μητροπολίτες στην εκκλησιαστική διακονία αίροντας συγχρόνως το επιβληθέν σ’ αυτούς εκκλησιαστικό επιτίμιο». Αλλά διαπιστώνει με λύπη, ότι οι τρεις Μητροπολίτες «δεν κατενόησαν το μέγεθος αυτής της πράξεως της Ιεραρχίας ζώντας σε άλλο κλίμα ή παρεξήγησαν... και απάντησαν αρνητικά».

Οφείλω απάντηση στο συμπέρασμά του αυτό και τη δίνω δημόσια.

Oι τρεις Μητροπολίτες δεν απαντήσαμε αρνητικά. Το αντίθετο μάλιστα. Απαντήσαμε πολύ θετικά. Ζητήσαμε να μας δοθεί ένα σημείωμα με τις συγκεκριμένες προτάσεις της Συνόδου της Ιεραρχίας και με το διάγραμμα της διαδικασίας, που θα οδηγούσε στη λύση του προβλήματος. Και μας το αρνήθηκαν. Μας ζήτησαν να συμφωνήσουμε σε ένα πακέτο συμφωνίας κατάκλειστο και ύποπτο. Σε μια αόριστη και νεφελώδη πρόταση. Και, παρά ταύτα, δεν είπαμε όχι. Δηλώσαμε, πως είμαστε ανοιχτοί σε διάλογο. Αλλά ο διάλογος δεν μπορεί και δεν πρέπει να γίνει σε κλίμα εκβιασμού. Γιατί δεν θα είναι εκκλησιαστικός διάλογος και δεν θα φέρει την ειρήνη.

Είναι άραγε μεγάλο έγκλημα ή αποτελεί άρνηση, όταν ο συνομιλητής, με τον οποίο ανοίγεται ο διάλογος καταλλαγής και συμφιλιώσεως, ζητήσει να μάθει τις προδιαγραφές, τους όρους και τις κινήσεις, που θα οδηγήσουν στην έξοδο από μια εικοσάχρονη ειρκτή και μια ταλαιπωρία μαρτυρίου; Και μάλιστα, όταν υπάρχει μια θλιβερή εμπειρία από το παρελθόν; Όταν ο ένας, ή, ορθότερα, οι τρεις, επί πέντε ολόκληρα χρόνια έχουν προσέλθει πολλές φορές σε επιτροπές διαπραγματεύσεων, που κάθε φορά κατέληγαν στον εμπαιγμό και σε νέες περιπέτειες;

Και για ενημέρωση του αγαπητού αρθρογράφου Μητροπολίτη και όλου του πιστού λαού, λέω ότι ο πρόεδρος της τριμελούς επιτροπής, με τον οποίο συναντηθήκαμε και μιλήσαμε, κράτησε με επιμονή και με επιμέλεια την ασάφεια. Απόφυγε να μας ενημερώσει, τί ακριβώς αποφάσισε το σώμα και ποιά ήταν η συγκεκριμένη πρόταση. Ζητούσε τη συγκατάθεσή μας, το «ναι» ή το «όχι» για το σχέδιο, που το κρατούσε κρυμμένο στο σακκούλι των προθέσεών του. Άραγε, τί τον εμπόδιζε να μας ενημερώσει με ειλικρίνεια και πληρότητα; Είχε τέτοια εντολή; Ή ήταν δική του πρωτοβουλία;

Και πάλι δεν προβάλαμε άρνηση. Ούτε κρύψαμε πίσω από την απάντηση μας κάποια σκοπιμότητα.

Και αποτολμώ αυτή τη στιγμή, ενώπιον του ελληνικού λαού, μια νέα, δημόσια, απάντηση. Ο Μητροπολίτης Θηβών λέει, πως η Ιεραρχία θέλησε να επανεντάξει τους τρεις Μητροπολίτες στην εκκλησιαστική διακονία αίροντας συγχρόνως το επιβληθέν σ’ αυτούς εκκλησιαστικό επιτίμιο. Αν αυτή και μόνο είναι η πρόταση της Ιεραρχίας και δεν καμουφλάρεται κάτω απ’ τη φιλάδελφη διατύπωση της άλλο σχέδιο ή κάποιος εκβιασμός, δηλώνω ότι την αποδέχομαι στο ακέραιο. Και εξουσιοδοτώ τον αδελφό Μητροπολίτη να μεταφέρει σ’ όλα τα μέλη της Ιεραρχίας την απάντηση μου.

Αν όμως η πρόταση δεν ήταν και δεν είναι μόνο αυτή, αλλά πίσω από τη λιτή διατύπωσή της, που δημοσιεύτηκε στο «Βήμα» υπάρχουν και κρόσσια, που μπορούν να προκαλέσουν τρικλοποδιές κι ο Θηβών τα κρατάει κι αυτός, όπως κι ο πρόεδρος της τριμελούς επιτροπής, κρυμμένα στον κόρφο του, τότε τον εγκαλώ ενώπιον της «Εκκλησίας συμπάσης» για αδιαφάνεια, για στήσιμο παγίδων, για παιχνίδι αφιλάδελφο και για παραπλάνηση του ελληνικού λαού.

Ταυτόχρονα, θα του ζητήσω μια συμπληρωματική επεξήγηση: Τί εννοεί, όταν λέει, ότι η Ιεραρχία «συγκατένευσε περισσότερο απ’ όσο μπορούσε κανείς να φανταστεί»; Άραγε και ο Θηβών και οι άλλοι ιεράρχες έσκυψαν τόσο πολύ, ταπεινώθηκαν, εξευτελίστηκαν, για να μιλήσουν μαζί μας; Έκαναν υποχώρηση απ’ την πάγια τακτική τους κι αποφάσισαν, με οδύνη, να σταματήσουν τις αντικανονικότητες και τους διωγμούς, που τους συνεχίζουν επί είκοσι ολόκληρα χρόνια; Έφτασαν σε κένωση της αγιότητάς τους; Ή σε μείωση της εξουσίας τους; Σε συγκατάβαση, που περνάει τα μέτρα τους;

3. Είναι περίεργο ότι ο αρθογράφος ιεράρχης εντοπίζει τις πολιτειακές επεμβάσεις στον χώρο της Εκκλησίας μόνο στις περιπτώσεις της δικαστικής διερεύνησης των εκκλησιαστικών ανομημάτων. Αυτό μόνο τον ενοχλεί. Όταν η Πολιτεία παρεμβαίνει βάναυσα με την έκδοση Συντακτικών Πράξεων, όταν Νομοθετεί την αυτόματη αποπομπή Ιεραρχών, όπως στην περίπτωση του Νόμου του Κακλαμάνη, όταν εκδίδει τα Φατούρια Διατάγματα, ο αγαπητός κ. Ιερώνυμος δεν ενοχλείται και δεν διαμαρτύρεται. Δεν ανησυχεί και δεν «συνέχεται φόβω», όταν ο όγκος των ανομημάτων «υπεραίρει» τις κεφαλές μας και «ωσεί φορτίον βαρύ» πιέζει και καταπιέζει ολόκληρη την Εκκλησία. Ανησυχεί μονάχα, όταν ο Εισαγγελέας αναγκάζεται να παρέμβει, για να ανακόψει την ορμή του κακού και να τιμωρήσει τον ένοχο.

Την αυτονομία την οριοθετεί μονάχα στην ελευθερία του «παρανομείν» και «αυθαιρετείν».

Τον προκαλώ, όμως, να απαντήσει σε ένα ερώτημα. Μεταφέρει στο κείμενό του ένα ολόκληρο απόσπασμα από τον Συνοδικό Τόμο του 1850. Δεν θα επαναλάβω την παράγραφο. Είναι γνωστή στους θεολογικούς κύκλους. Αλλά θα του υπενθυμίσω μια και μόνη φράση. Εκείνη την υποχρέωση, που καθορίζει ο Τόμος... «μη αντιβαινούσης το παράπαν τοις Ιεροίς Κανόσι των αγίων και ιερών Συνόδων» την έχει τηρήσει η διοίκηση της Ελληνικής Εκκλησίας;

Αν σ’ αυτά τα είκοσι χρόνια και ιδιαίτερα στην τελευταία τετραετία η διοίκηση εφάρμοζε την υποχρέωση αυτή, που απορρέει από την μακραίωνα Παράδοση και από τον Συνοδικό Τόμο, θα έβρισκαν οι Εισαγγελείς παραβάσεις, για να διερευνήσουν; Και θα αναγκαζόταν το υπουργικό Συμβούλιο να εκτεθεί στο πανελλήνιο και στον ευρύτερο οικουμενικό χώρο, χρησιμοποιώντας το σφουγγάρι της αναστολής, για να μη συρθούν τα εκκλησιαστικά ανομήματα στη διεθνή χλεύη;

4. Πρωτόπειρος στη δημοσιογραφία ο αδελφός ιεράρχης, εκτίθεται ανεπανόρθωτα με την τελική του πρόταση. Αλήθεια, δεν υπάρχει άλλη λύση στο εκκλησιαστικό ζήτημα, παρά μονάχα η επάνοδος στην τακτική και στις Συντακτικές Πράξεις του Ιωαννίδη; Είναι τόσο αποφασισμένος ο σεβασμιώτατος αδελφός να συνεχίσει την πρακτική του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, παρανομώντας και ποδοπατώντας τους Κανόνες της Εκκλησίας, καταπιέζοντας και καταδικάζοντας αναπολόγητους αδελφούς του κληρικούς, ώστε το μόνο, που του χρειάζεται είναι η νομοθετική κάλυψη της ασυδοσίας; Ένας Νόμος, που θα καταπνίγει τα ανθρώπινα δικαιώματα, θα αλυσοδένει τα θύματα του εκκλησιαστικού κατεστημένου, θα φιμώνει κάθε φωνή διαμαρτυρίας και θα καθιερώνει στον χώρο της Εκκλησίας την πιο σκληρή τυραννία;

Μόνο έτσι μπορεί να διοικηθεί η Εκκλησία; Δίχως τον έλεγχο; Δίχως τη λειτουργία των ελεύθερων θεσμών; Δίχως τα δικαιώματα, που τα έχει ακόμα και ο τελευταίος πολίτης μιας δημοκρατικής χώρας; Μα αυτό θα είναι Εκκλησία ή ένα Νταχάου;

5. Και το τελευταίο μου ερώτημα. Με πολλή αγάπη. Αλλά και με πολλή θλίψη.

Αγαπητέ μου Ιερώνυμε, προτείνεις μια διάταξη, που θα αλυσοδένει οκτώ χιλιάδες κληρικούς. Έλληνες πολίτες και λειτουργούς των Αγίων Μυστηρίων, που μέσα στην ψυχή τους έχουν δυνατό το σκίρτημα της ελευθερίας. Και κάνεις την πρότασή σου την ημέρα, που η μεγάλη φυσιογνωμία του Ιερού Χρυσοστόμου δεσπόζει στις ψυχές. Και που η περιπέτεια του Ευτρόπιου ζωντανεύει στις μνήμες. Πώς λησμόνησες, ότι η ζωή έχει γυρίσματα; Τί θα γίνει αύριο, αν η περιπέτεια του Ευτρόπιου ανατυπωθεί στην ιστορική γραφή; Αν κάποιος νέος προκαθήμενος χρησιμοποιήσει αυτή τη διάταξη, για να φιμώσει το δικό σου στόμα και να δέσει τα δικά σου χέρια;

Οι αλυσίδες μπορούν να περάσουν από χέρι σε χέρι. Τα δάχτυλα και μετά τον πρώτο και τον δεύτερο και τον τρίτο φόνο θα παραμείνουν στη σκανδάλη. Κι είναι πια έμπειρα. Ικανά να πληγώσουν κι άλλες καρδιές.

Πριν προτείνεις ή πρίν ψηφίσεις μια τέτοια διάταξη, σκέψου το.

Ο Μητροπολίτης Αττικής και Μεγαρίδος Νικόδημος