Μνημόσυνο

διωγμῶν καί ἐξορίας

Ἐπιμνημόσυνη ὁμιλία τοῦ Ἀρχιμ. Εἰρηναίου Μπουσδέκη

στό τεσσαρακονθήμερο μνημόσυνο

τοῦ μακαριστοῦ μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος

κυροῦ Νικοδήμου

Μακαριστέ πατέρα μας, Νικόδημε,

Προϊστάμενε τῆς λατρευτικῆς αὐτῆς σύναξης,

Πατέρα στοργικέ καί χαρισματικέ ποιμένα τῆς τοπικῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος.

Καί πάλι ἡ ἐκκλησιαστική αὐτή κοινότητα συνάχθηκε στήν Εὐχαριστία. Καί πάλι τά παιδιά σου τά σκορπισμένα στήν ἐκκλησιαστική περιφέρεια, πού σοῦ ἐμπιστεύθηκε ὁ Κύριος καί σέ ἐξέλεξε ἡ Σύνοδος, βρίσκονται τριγύρω ἀπό τό θυσιαστήριο γιά νά προσφέρουν τήν Εὐχαριστία στή μνήμη σου, νά προσευχηθοῦν θερμά γιά τήν ἀνάπαυση τῆς ψυχῆς σου καί νά δεχθοῦν ἀπό τά οὐράνια σκηνώματα πού τώρα κατοικεῖς τήν εὐχή σου καί τήν εὐλογία σου.

Καί συνέπεσε ἡ σύναξή μας αὐτή μέ τόν σταυραναστάσιμο χαρακτῆρα τῆς γιορτῆς τῶν μαθητῶν τοῦ Χριστοῦ Ἰωσήφ καί Νικοδήμου πού κήδεψαν τό νεκρό σῶμα τοῦ Ἰησοῦ καί τῶν μυροφόρων μαθητριῶν πού ἔσπευσαν νά ἀλείψουν μέ μύρα τό σῶμα Του καί ἔγιναν μάρτυρες τῆς ἀναστάσεώς Του.

Τό μυστήριο τῆς θείας Ἀγάπης

«… Τό μυστήριο τῆς ἀγάπης ἀνοίγει ἄλλους δρόμους. Ἀνεβάζει τόν ἄνθρωπο πάνω ἀπό τά «γεγονότα», δηλαδή πάνω ἀπό τά δημιουργήματα τοῦ Θεοῦ. Καί ὁ νοῦς καταυγάζεται σέ τέτοιο βαθμό ἀπό τή θεία Παρουσία, πού γίνεται τυφλός γιά ὅλα ὅσα βρίσκονται κάτω ἀπό τό ἀγαπημένο πρόσωπο τοῦ Θεοῦ. Ἔτσι, αὐτούς, πού εἶναι τυφλοί γιά ὅλα τά κτιστά, γιά τήν ὕλη καί γιά τίς ἀπολαύσεις, γιά τά δημιουργήματα καί γιά τίς ἐφήμερες χαρές, τούς σοφίζει ὁ Κύριος καί τούς φανερώνει ὅλα τά θεῖα πράγματα. Τούς ἀποκαλύπτει, δηλαδή, τήν ὑπερούσια πραγματικότητα καί τό μυστήριο τῆς θείας Ἀγάπης.»

Μητροπολίτου Ἀττικῆς και Μεγαρίδος Νικοδήμου, «Σπουδή Ἀγάπης», α΄ ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις «ΣΠΟΡΑ», 1997), σελ. 26

Στήν Κουκουσό

τῆς Πάρνηθας

ἄλλως,

Ἡ ἐκδημία ἑνός ἁγίου ἱεράρχου

στόν τόπο τῆς ἄδικης ἐξορίας του

Τοῦ Δημητρίου Ν. Παπουτσιδάκη
Δικηγόρου

Εἶναι δόγμα: Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἁγία καί ἄμωμη. Καί παραμένει τέτοια στούς αἰῶνες. Ἡ ἀλήθεια αὐτή δέν ἀμφισβητεῖται. Τοῦτο ὅμως δέν σημαίνει ὅτι εἶναι ἅγιοι καί ἄμωμοι στό σύνολό τους καί ὅσοι κατά καιρούς Τήν ἐκπροσωποῦν. Ἡ ἐκκλησιαστική ἱστορία δέν ἔχει νά παρουσιάσει τήν καλύτερη εἰκόνα γιά ὁρισμένα πρόσωπα, πού μέ τόν ἕνα ἤ τόν ἄλλο τρόπο εἰσχώρησαν στό χῶρο τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐξουσίας. Αὐτό ἀποτέλεσε ἀνέκαθεν μέγα πρόβλημα γιά τήν Ἐκκλησία, πού χάραξε βλαπτικά τήν αἰώνια πορεία Της.

Σέ μιά ἐποχή πού, γιά τήν παραπάνω ἐκκλησιαστική παθογένεια, τά προβλήματα τῆς τοπικῆς μας Ἑλλαδικῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας εἶχαν σωρευθεῖ καί προκαλοῦσαν σημαντική τροχοπέδη στό ἔργο πού ὄφειλε νά ἐπιτελεῖ, ἀναδείχθηκε στό πηδάλιο Αὐτῆς μιά ἐξέχουσα προσωπικότητα, ἡ τοῦ μακαριστοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἱερωνύμου. Τό ἐπιτελεῖο του ἀποτελέσθηκε ἀπό μορφές ἀνεπανάληπτης πνευματικῆς συγκρότησης, πού κλήθηκαν νά ἀντιμετωπίσουν τίς παρεκτροπές πού εἶχαν κατακλύσει τόν ἐκκλησιαστικό χῶρο. Αὐτό ἦταν ἕνας ἐξυγιαντικός ἄθλος, πού «θά χρειαζόταν διακόσια χρόνια» νά ὁλοκληρωθεῖ, κατά τήν ἔκφραση τοῦ ἑνός ἀπό τούς ἐκλεγέντες στούς ἐπισκοπικούς θρόνους «Ἱερωνυμικούς» Μητροπολίτες, τοῦ πρόσφατα ἐκδημήσαντος στόν Κύριο μακαριστοῦ Μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος κυροῦ Νικοδήμου.

Τό χάρισμα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος

«… Ἡ διάθεση τῆς ψυχῆς, ὅταν προσανατολίζεται στό Θεό, προάγεται στή γνώση τοῦ Θεοῦ καί ἐμπλουτίζεται μέ τά χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Καί πρῶτο χάρισμα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἶναι ἡ ἀγάπη. Ὁ φωτισμός τῆς ψυχῆς, ἡ μεταλλαγή της σε δοχεῖο τῆς ἀγάπης καί ἡ ἐνδυνάμωσή της στήν προσφορά καί στήν ἄσκηση τῆς ἀγάπης. Ἔτσι ἡ ὁρμή τῆς ψυχῆς, πού κινεῖται πρός τό Θεό, μεταποιεῖται σέ ἔλλαμψη. Σέ ἐσωτερικό φωτισμό. Καί σέ ἐνέργεια ζωῆς. Σε ἠλεκτρική κένωση, πού καθαρίζει τήν ἐσωτερική ὅραση καί ἀνοίγει ὁρίζοντες. Σέ μαγνήτη, πού μαγνητίζει τήν ψυχή καί τή βγάζει ἀπό τήν ἀδράνεια. Σέ δύναμη, πού τραβάει τή θέληση, μέ ἕνα ἀποκλειστικό τρόπο, πρός τό πρόσωπο τοῦ Θεοῦ. Τό καθαρό καί ἄμωμο. Τόν ἥλιο τῆς ἀγάπης. Τόν πομπό τῶν μηνυμάτων καί τῆς πράξης τῆς ἀγάπης. Καί ἀνοίγει τούς δρόμους γιά τήν ὑλοποίηση τῆς ἀγαθῆς διάθεσης, γιά τή διακονία τῶν ἔργων τῆς ἀγάπης.»

Μητροπολίτου Ἀττικῆς και Μεγαρίδος Νικοδήμου, «Σπουδή Ἀγάπης», α΄ ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις «ΣΠΟΡΑ», 1997), σελ. 24

«Καί νῦν ἄγοις ἐσθλόν

ἐπί τέρμᾳ πορείας»

(ἀπό τά ἔπη Γρηγορίου)

Τοῦ Ἀρχιμανδρίτου π. Δανιήλ Ἀεράκη

Προσφώνησι στήν ἐξόδιο ἀκολουθία τοῦ μητροπολίτου

Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος Νικοδήμου

Tό στίχο αὐτό τοῦ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου, στό βιβλίο «Ἡ ἱκεσία ἑνός ἁγίου», τόν μετέφρασε ὁ σπουδαῖος σύγχρονος θεολόγος, ὁ ἐπίσκοπος Nικόδημος, ὡς ἑξῆς: «Σέ ἱκετεύω, Θεέ μου, νά μέ φέρεις σέ τέρμα πορείας ἀγαθό».

Kαί τό τέρμα τό ἀγαθό ἔφτασε γιά τήν ἐπίγεια πορεία, σεβάσμιε πατέρα.

• Tή σκληρή σκυτάλη τῆς ἀνηφορικῆς σου πορείας τήν παραδίνεις, γιά νά πάρεις τό στεφάνι, ἡρωικέ ἀγωνιστή.
• Tό βαρύ Σταυρό, πού θέλησαν ἀπύθμενες κακότητες νά σοῦ φορτώσουν, στόν πῆρε κιόλας ὁ ἄγγελος τοῦ οὐρανοῦ, γιά νά σέ χειραγωγήσει στή Σύναξη τῶν ἁγίων τοῦ οὐρανοῦ, ἐσένα ἁγνέ λειτουργέ, πού τόσους μυσταγώγησες γιά τή μετοχή στό μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας καί γιά τήν ἐπισυναγωγή τους στήν εὐχαριστιακή σύναξη.

Ἀλλά θά σ’ ἔχουμε γιά πάντα ὁδηγό στή θεολογική ἀναζήτηση, στήν πνευματική ζωή, στήν ἐκκλησιαστική πορεία, στή διακονική προσφορά:

• Σέ ἐποχή ἰδεολογικῆς καί πνευματικῆς συγχύσεως, ἔκανες τό ξεκαθάρισμα τοῦ πνευματικοῦ τοπίου.
• Σέ ἐποχή σεισμικῶν δονήσεων στόν ἐκκλησιαστικό χῶρο, ὑπῆρξες τό στήριγμα τῶν θεσμῶν καί τῆς ἀλήθειας.
• Σέ ἐποχή εἰδωλοποιήσεως τῆς μεγαλομανίας καί τῆς θρησκευτικῆς ἐπιδεικτικότητας, ἤσουν ἡ ἀναζωπύρωσις τῆς πνευματικῆς λατρείας καί ζωῆς.

Ὑποκατάστατα ἀγάπης

«… Ὅλα τά ὑποκατάστατα, πού προσφέρονται στόν «ἐκπεσόντα» ἄνθρωπο, γιά νά κορέσει τή δίψα τῆς ἀγάπης, δέν εἶναι ἀγάπη. Εἶναι ἀναζητήσεις, εἶναι ἐπινοήσεις, εἶναι ἐποχιακές ροπές καί δοκιμές, εἶναι κακέκτυπα καί πλάνα ἀναισθητικά, ἀλλά δέν εἶναι ἡ ἀγάπη. Ἡ γνήσια, ἡ δυνατή καί δυναμική, πού πηγάζει ἀπό τό Θεό καί μεταποιεῖ τόν ἄνθρωπο σέ εἰκόνα καί σέ μιμητή τοῦ Θεοῦ.»

Μητροπολίτου Ἀττικῆς και Μεγαρίδος Νικοδήμου, «Σπουδή Ἀγάπης», α΄ ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις «ΣΠΟΡΑ», 1997), σελ. 21

Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 118, 1-10-2003

Σελίδες αὐτοκριτικῆς

Μητροπολίτου Αττικής και Μεγαρίδος Νικοδήμου

Δέ διστάζω νά κοινολογήσω καί τή μελαγχολική κριτική μου, γιά συμπεριφορές καί περιστατικά, πού εὐκολύνουν τήν προέλαση τῆς ἀθεΐας. Οἱ συγκυρίες, πού ἔδωσαν κατακλυσμική δύναμη στό κύμα τῆς ἀθεΐας μποροῦν νά ἐνταχτοῦν σέ δυό, κύρια ρεύματα.

Τό πρῶτο ρεῦμα χρεώνεται στήν ἐκκοσμίκευση καί στίς ἐκτροπές τοῦ δυτικοῦ Χριστιανισμοῦ. ῾Η ἐγκατάσταση τῆς χλιδῆς στά Παπικά ἐνδιαιτήματα, ἡ αὐταρχικότητα καί ἡ καταπίεση τῶν μαζῶν, ἡ σκληρή κρίση καί ἡ ἀπάνθρωπη μεταχείριση ἐκείνων, πού τολμοῦσαν νά διατυπώσουν ἀντιρρητική ἄποψη, θεσμοθέτησαν ἕνα μέτωπο ἀντίστασης καί πολέμου ὄχι μόνο πρός τόν Παπικό θεσμό καί πρός τούς φορεῖς τῆς κεντρικῆς θρησκευτικῆς ἐξουσίας, ἀλλά πρός τήν καρδιά τῆς ᾿Εκκλησίας, πρός τήν πίστη στό Θεό. Οἱ ἐπαναστατημένες ὁμάδες προχώρησαν στή διαμαρτήρηση καί ἀποκόπηκαν ἀπό τόν κορμό τῆς Ρωμαιοκαθολικῆς ᾿Εκκλησίας. Σήκωσαν τή σημαία τοῦ πολέμου. ῎Εκοψαν τόν ὀμφάλιο λῶρο, πού τούς συνέδεε μέ τήν παράδοση καί μέ τίς ἐμπειρίες τῶν σοφῶν καί ἁγίων. Αὐτονομήθηκαν βίαια. Θυσίασαν στό βωμό τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας τό consensus τῆς ᾿Εκκλησίας καί τήν κοινή ὁμολογία τοῦ “Συμβόλου τῆς Πίστεως”. Πῆραν γιά ὁδηγό τους στήν καινούργια τους πορεία τόν “ὀρθό λόγο”, πού δέ συγκατατίθεται στήν ἀποφατική ἀπελευθέρωση ἀπό τά δεσμά τῆς ὑλικότητας καί δέν ξανοίγεται σέ βύθισμα στά ὑπερούσια μυστήρια τοῦ Θεοῦ. ῎Εχασαν τό ἱερό καί τό μυστικό καί τό ἅγιο καί ἀναπτύχτηκαν στή θεσμική βάση τοῦ σωματείου κοινωνικῆς μέριμνας καί ἀλληλεγγύης.

Οἱ Ἅγιοι

«… Οἱ ἅγιοι εἶναι πιστοί μαθητές τῆς ἀγάπης καί σοφοί δάσκαλοι. Δέν εἶναι ἁπλοί ἑρμηνευτές τοῦ περιεχομένου τῆς Βίβλου. Οὔτε στεγνοί μελετητές τῶν ἀπροσδιόριστων ψυχικῶν ἀντιδράσεων τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης. Πολύ περισσότερο, δέν εἶναι ἐπιπόλαιοι δοκιμαστές τῶν συνθημάτων, πού πλημμυρίζουν τήν ἐποχή τους. Οἱ ἅγιοι ζοῦν τή συντριβή τῆς μετάνοιας, τή γλυκύτητα καί τήν καθαρότητα τῆς Εὐαγγελικῆς διδαχῆς, τή χαρά τῆς παρουσίας τοῦ Θεοῦ τῆς Ἀγάπης, τή βεβαιότητα τῆς λύτρωσης, τήν ἐμπιστοσύνη καί τήν ἐπανάπαυση στή Θεϊκή ἀποκάλυψη. Καί ὅλα αὐτά τά βιώματα καί τά αἰσθήματα τά ζυμώνουν μέ τήν προσωπική τους θέληση καί τά ἀναπλάθουν σέ προσωπική ζωή καί σέ ἄμεση ἐμπειρία. Δέν ἀναπαράγουν ψυχρά σχήματα διδαχῶν. Καί δέν προβάλλουν ξένα ἀποκτήματα. Μιλοῦν ἀπό περιουσία Πνεύματος Ἁγίου καί ἀπό θησαύρισμα ἐμπειριῶν. Τόν πλοῦτο τῶν χαρισμάτων τοῦ Ἁγίου Πνεύματος τόν ἔχουν φυλαγμένο στή δική τους καρδιά. Καί, καθώς τήν ἀνοίγουν, λαμπυρίζει ἡ καθαρότητα καί ἡ ὁμορφιά τῆς θεϊκῆς σφραγίδας.»

Μητροπολίτου Ἀττικῆς και Μεγαρίδος Νικοδήμου, «Σπουδή Ἀγάπης», α΄ ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις «ΣΠΟΡΑ», 1997), σελ. 8

Ὁ πόλεμος

Μητροπολίτου Αττικής και Μεγαρίδος Νικοδήμου

Ἡ δική μου γενιά, περπάτησε μέσα στήν καταχνιά τῶν ἀμφισβητήσεων καί μέσα στά φαράγγια τοῦ ἀνίερου πολέμου. Καί δέν ἀναφέρομαι μόνο στίς ἀτέλειωτες, παγκόσμιες ἤ τοπικές, συρράξεις, πού ἔλουσαν ὁλόκληρο τόν πλανήτη μέ αἷμα καί δάκρυ. Χρέος μου νά ὑπομνήσω καί νά σκιαγραφήσω καί τό κλίμα τῆς ἐχθρότητας καί τό κύμα τῶν ἐπιθέσεων, πού ἐπικεντρώθηκαν στήν πίστη καί στό πρόσωπο τοῦ σαρκωμένου Λόγου τοῦ Θεοῦ.

Οἱ ἐπιθέσεις αὐτές δέ στόχευσαν στήν ἀναχάραξη τῶν συνόρων τῆς πολιτικῆς καί τῆς στρατιωτικῆς ἐξουσίας καί στήν ἀναδιανομή τοῦ σωρευμένου ὑλικοῦ πλούτου. Χτύπησαν τήν καρδιά, πού δίνει παλμό καί ὅραμα καί ζωή στήν ἀνθρώπινη κοινωνία. Πολέμησαν μέ λύσσα τήν πίστη. ᾿Επιδίωξαν νά ἀπογυμνώσουν τόν ἄνθρωπο ἀπό τή δύναμη καί τήν ἔμπνευση καί τό νοηματισμό καί τήν παρηγοριά, πού τοῦ δίνει ἡ πίστη στό Δημιουργό καί Πατέρα καί νά τόν καταστήσουν ἀδύναμο πλάσμα, μονάδα εὔκολης ἐκμετάλλευσης στά χέρια τῶν δυναστῶν τῆς οἰκουμένης.