Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 103, 16-2-2003

Δυό πλάνα

Μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος Νικοδήμου

Οἱ μεγάλες κουβέντες κουβαλοῦν καί μεγάλες εὐθῦνες. ῎Η παραπέμπουν σέ δοξασμένα κεφάλαια τῆς προσωπικῆς καί τῆς κοινῆς ἱστορίας ἤ ἐγγίζουν τό δάχτυλο σέ βαθειές, ἀθεράπευτες πληγές.

Διάβασα (ὁμολογῶ, μέ ἐνδιαφέρον καί προσοχή) ὅσα εἶπε ὁ ᾿Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος στή Συνέλευση τῆς ῾Ιεραρχίας τοῦ περασμένου ᾿Οκτωβρίου, σχετικά μέ τίς μοναστικές ἀδελφότητες καί μέ κάποιες ὑπερβολές ἤ ἐκτροπές γερόντων, πού τείνουν νά ὑποκαταστήσουν καί νά ἀντικαταστήσουν τήν ἐπισκοπική ἡγεσία τῆς ᾿Εκκλησίας, ἀνεβάζοντας τόν ἑαυτό τους στό βάθρο τῆς ἄκρας αὐθεντίας. Καί, σά νά λειτούργησε μέσα μου κάποιος αὐτοματισμός, ἔνοιωσα ἀδήριτη τήν ἀνάγκη νά γυρίσω πίσω. Στίς ἀρχές τῆς δεκαετίας τοῦ ᾿60. Τότε, πού ἡ σημερινή λευκασμένη γενιά τῶν λειτουργῶν τῆς ᾿Εκκλησίας, ἔκανε τά πρῶτα της βήματα. Τότε, πού, οἱ σημερινοί ᾿Επίσκοποι ἦταν μοναχοί ἤ κληρικοί (διάκονοι καί πρεσβύτεροι) σέ σχέση ἐξάρτησης καί ὑποταγῆς στούς ἡγουμένους τους καί στούς ᾿Επισκόπους τους. Καί διαμόρφωναν το κλίμα, τόν τελευταῖο κρίκο τῆς παράδοσης, πού τόν παρέλαβε καί τόν λιτανεύει, ἀκόμα καί σήμερα, ἡ διάδοχη γενιά τῶν ἡγουμένων καί τῶν μοναχῶν.

Κυριακή Σπορέως (Δ' Λουκᾶ)

Ἄρθρο ἀπό τό περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», τεῦχος 224, 1 Μαρτίου 2008

Ἐπικαλοῦμαι τήν κρίση σας

Μητροπολίτου Ἀττικῆς και Μεγαρίδος Νικοδήμου

Συνοδοιπορήσαμε στήν ἐκτίμηση, πώς ἡ ραγδαία ἐπιστημονική ἀνάπτυξη τῶν τριῶν τελευταίων αἰώνων καί, παράλληλα, ἡ ἰλιγγιώδης ἐπιτάχυνση τῶν τεχνολογικῶν ἐφαρμογῶν, ἄνοιξαν τούς ὁρίζοντες τῆς γνώσης καί ἔλυσαν πολλά προβλήματα τῆς καθημερινότητας. Καί φαντάζομαι, πώς κανένας ἄνθρωπος στόν πλανήτη μας, μελετητής τῶν θαυμασίων τῆς ὑλικῆς Δημιουργίας ἤ χρήστης τῶν δεδομένων τῆς ἐπιστήμης καί τῶν διευκολύνσεων τῆς τεχνολογίας, δέ θά διανοηθεῖ νά ἀμφισβητήσει, πώς ἡ ἐξέλιξη αὐτή πρέπει νά καταγραφεῖ ὡς στοιχεῖο προόδου τῆς ἔρευνας καί τῶν ποικίλων πρακτικῶν ἐφαρμογῶν. Πώς ἀποτελεῖ ἔνδειξη καί ἀπεικόνιση τῆς χαρισματικῆς ἱκανότητας τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ ἀνήσυχου νοῦ του καί τῶν ἐπιδέξιων χεριῶν του, νά βυθίζεται ὁλοένα καί βαθύτερα στό μυστηριώδη κόσμο μας καί νά λειτουργεῖ ὡς διαχειριστής τοῦ κοσμικοῦ πλούτου καί ὡς προνομιοῦχος συνδημιουργός.

Ὠστόσο, βγαίνοντας ἔξω ἀπό τό ἐπιστημονικό ἐργαστήρι ἤ ἀπό τόν κολοσσό τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς καί συναντώντας τόν ἁπλό συνάνθρωπο, τό σεμνό συνοδίτη τοῦ μόχθου ἤ τόν ἀγέρωχο διαχειριστή τῆς περισσῆς εὐμάρειας, νοιώθουμε νά παρεμβαίνει στό διάλογό μας ἕνας δεύτερος, ἀπρόσμενος προβληματισμός, πού σκιάζει τόν ὁρίζοντα, ἀφήνει ἕνα βάρος νά πιέσει τίς καρδιές καί σπρώχνει στήν, “ἀπό συμφώνου”, διατύπωση καί καταλογογράφηση μιᾶς ἄλλης ποιότητας ἐμπειριῶν καί συμπερασμάτων.

Τό “ὄχι” τοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου Χρυσάνθου

Τό κείμενο πού ἀκολουθεῖ εἶναι μιά ἐπιστολή τοῦ τότε ᾿Αρχιμανδρίτη ῾Ιερώνυμου Κοτσώνη (μετέπειτα ᾿Αρχιεπισκόπου ᾿Αθηνῶν), πού τήν ἔστειλε στίς 17 ᾿Απριλίου του 1950 στήν ἐφημερίδα “᾿Εθνικός Κήρυξ”. Καταθέτει τήν δική του προσωπική μαρτυρία γιά τήν ἄρνηση τοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου ᾿Αθηνῶν Χρυσάνθου νά ὁρκίσει τήν κατοχική Κυβέρνηση Τσολάκογλου, πού τή διόρισαν, ἀμέσως μετά τήν πτώση τοῦ μετώπου, οἱ Γερμανοί κατακτητές.

᾿Εντύπωση προκαλεῖ ἡ σταθερότητα, ἡρεμία καί ἀποφασιστικότητα τοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου Χρυσάνθου, κατά τήν κρίσιμη στιγμή. Αὐτό πού τόν συνέχει, εἶναι τό χρέος  ἐμμονῆς στήν παράδοση τῆς ᾿Εκκλησίας καί στό συμφέρον τοῦ ῎Εθνους. ῾Ως ἐκκλησιαστικός ἡγέτης, θεωρεῖ ἐμπαιγμό καί προδοσία, νά ὁρκίζει, γιά πίστη στήν πατρίδα, κυβέρνηση πού ἐκπροσωπεῖ τόν κατακτητή.

Τό ὑπεροχικό καί συγκλονιστικό, στή συμπεριφορά τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ᾿Αρχιεπισκόπου, ἦταν ὅτι ἀρνήθηκε τήν ὁρκωμοσία γνωρίζοντας τίς συνέπειες αὐτῆς τῆς δυναμικῆς στάσεώς του. ῏Ηταν ἕτοιμος ἀκόμα καί νά ἀποθάνει. Τελικά ἡ γενναία του πράξη τοῦ στοίχισε τήν ἀπώλεια τοῦ ᾿Αρχιεπισκοπικοῦ θρόνου.

Σήμερα ἔχουμε μεγάλη ἀνάγκη ἀπό τέτοιες ἐκκλησιαστικές προσωπικότητες. ᾿Από ἡγέτες πού, μέ αὐτοθυσία, θά βάζουν, μπροστά ἀπό τά προσωπικά τους συμφέροντα καί τίς θέσεις ἐξουσίας, τήν πιστότητα στίς θεμελιακές ἀρχές τῆς ἡγετικῆς ἀξιοπρέπειας καί στό χρέος ἐναρμόνισης τῶν κινήσεών τους μέ τίς ἐπιταγές τῆς ᾿Ορθοδόξου συνειδήσεώς τους.  

Ἔπεσεν ἡ δρῦς

Τον διακαή πόθο του μακαριστού αρχιεπισκόπου Ιερωνύμου Α', ο οποίος "...Εἰργάζετο νυχθημερόν καί ἐσκέπτετο πῶς νά βοηθήσῃ τήν Ἐκκλησίαν..." παρουσιάζει το δημοσίευμα της Ιεράς Μητροπόλεως Σιδηροκάστρου τον Ιανουάριο του 1989.

Για να διαβάσετε τη νεκρολογία, πατήστε το παρακάτω εικονίδιο:

“Εἰς τό Πηδάλιον τῆς ᾿Εκκλησίας”, τόμ. β΄ σελ. 167

Ἐκλογή Μητροπολιτῶν ἐπί

Ἀρχιεπισκόπου Ἱερωνύμου

Ἀρχιεπίσκοπος Ἀθηνῶν Ἱερώνυμος

“᾿Από τοῦ Μαΐου τοῦ 1967 μέχρι σήμερον, ἐγένετο ἡ ἐκλογή, ἡ χειροτονία καί ἡ ἐνθρόνισις 29 Μητροπολιτῶν εἰς τάς κατά τόν Μάϊον τοῦ 1967 εὑρεθείσας κενάς ἤ εἰς κενωθείσας ἐν τῷ μεταξύ Μητροπόλεις. ᾿Επί πλέον, ἐγένετο ἡ ἐκλογή καί ἡ χειροτονία πέντε Βοηθῶν ᾿Επισκόπων.

᾿Αναφερόμενοι εἰς τά κριτήρια καί τό σύστημα ἐκλογῆς τῶν ᾿Αρχιερέων, εἴχομεν γράψει εἰς τό “Σχέδιον ἀναδιοργανώσεως τῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ῾Ελλάδος”.

“Οὐδέν σύστημα ἐκλογῆς τῶν ἐπισκόπων εἶναι τέλειον. Πάντα τά συστήματα ἔχουν τάς ἐλλείψεις των καί τά ἐλαττώματά των. ᾿Εκεῖνο, τό ὁποῖον ἀποτελεῖ πλήρη καί τελείαν διασφάλισιν διά τήν ἀνάδειξιν τῶν ἀρίστων εἰς τό ὕπατον τῆς ἀρχιερωσύνης ἀξίωμα, εἶναι ἡ βαθυτάτη συναίσθησις τῶν ἐκλεκτόρων, ὅτι διά τῆς ψήφου των εἶναι δυνατόν εἴτε νά εὐεργετήσουν τήν ᾿Εκκλησίαν, εἴτε νά κακουργήσουν κατ᾿ αὐτῆς καί τοῦ πληρώματός της καί νά γίνουν αἴτιοι εἴτε νά δοξάζηται εἴτε νά βλασφημῆται τό ὄνομα τοῦ Κυρίου.

Κατά ταῦτα πρῶτον, οἱ πρός ἀρχιερατείαν ἐκλόγιμοι δέν θά προβάλλουν οἱ ἴδιοι τήν ὑποψηφιότητά των. ᾿Εάν ἡ ῾Ιεραρχία δέν γνωρίζῃ τούς κληρικούς τούτους, σημαίνει, ὅτι δέν εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζουν δρᾶσιν τοιαύτην, ὥστε νά εἶναι ἀρκετή νά τούς ἀναδείξη Μητροπολίτας. Τοῦτο βεβαίως δέν σημαίνει, ὅτι ἡ ῾Ιεραρχία δέν θά λαμβάνη ὑπ᾿ ὄψιν ὡρισμένα αὐτῶν προσόντα, ἀλλά τά ἀποδεικτικά τῶν προσόντων τούτων πρέπει νά ἀναζητῆ καί νά τά εὑρίσκη ἡ ἁρμοδία ἐκκλησιαστική ἀρχή εἴτε αὐτή αὕτη νά προσκαλῆ ὀνομαστικῶς τούς ὑποψηφίους, ἵνα τά ὑποβάλουν”.

Μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος Νικοδήμου, «Ἡ ἀγωνία ἑνός ἱερέως», δ΄ ἔκδ. (Ἀθήνα: Ἐκδόσεις «ΣΠΟΡΑ», 2002), σελ. 173 - 176

Η ΑΓΩΝΙΑ ΕΝΟΣ ΙΕΡΕΩΣ

Νεαρός διάκονος, τότε, παραμονές τῆς χειροτονίας του σέ πρεσβύτερο (χειρο­το­νή­θη­κε τό 1959), ὁ π. Νικόδημος Γκατζιρούλης συνέγραψε ἕνα σημαντικό θεολογικό κεί­με­νο. «Ἡ ἀγωνία ἑνός ἱερέως» ἦταν ὁ τίτλος τοῦ βιβλίου, πού ἔδειχνε τή δική του ἀ­γω­νία γιά νά ἀνταποκριθεῖ στό μέγιστο μυστήριο τῆς ἱερωσύνης. Ἕνα κείμενο μέ με­­στό θεολογικό καί πατερικό λόγο, πού μέ ἁπλότητα καί αὐθορμητισμό περιγράφει πῶς ἐμπειρικά ἐκεῖνος ὀνειρευόταν καί ὁραματιζόταν τήν ἱερωσύνη. Μέσα στόν ὁ­ρα­μα­τισμό του αὐτόν ἦταν καί ἡ τελευταία του λειτουργία.

Πενηντατέσσερα ὁλόκληρα χρόνια μετά τή χειροτονία του σέ πρεσβύτερο, μιά μέ­ρα πρίν τήν κοίμησή του (31-03-2013), στό ἡσυχαστήριό του, πού ἦταν καί ὁ τόπος τῆς ἐ­ξορίας του, κατεύθυνε μέ πολλή δυσκολία τά βήματά του στό ἅγιο θυσιαστήριο καί, γιά τελευταία φορά, τεμάχισε μέ τά τρεμάμενα χέρια του τόν ἀμνό καί κοινώνη­σε τό Ἅ­γιο Σῶμα τοῦ Κυρίου, τήν ὑπερούσια τροφή, πού μᾶς δόθηκε «εἰς ἐφόδιον ζω­ῆς αἰ­ω­νίου», καί πῆρε στά χέρια του τό Ποτήριο καί μετέλαβε τοῦ Αἵματος τοῦ Κυ­ρίου, πού μᾶς χαρίσθηκε «εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν καί εἰς ζωήν αἰώνιον». Κι ἔτσι, μέ αὐτά τά ἐ­φόδια, μέ αὐτή τήν οὐράνια τροφή, τήν ἑπόμενη μέρα παρέδωσε τό πνεῦμα του καί εἰ­σῆλθε στήν οὐράνια βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

Μεταφέρουμε ἐδῶ τό τελευταῖο κεφάλαιο ἀπό τό βιβλίο του «Ἡ ἀγωνία ἑνός ἱ­ε­ρέ­ως», πού ἔχει τίτλο: «Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΜΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ».

Περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», φύλλο 87, 16-6-2002

Ἐκσυγχρονισμός ἤ μιμητισμός;

Μητροπολίτου Ἀττικῆς καί Μεγαρίδος Νικοδήμου

Στό ἐπίκεντρο τῆς σύγχρονης ἱστορικῆς μετάλλαξης καί τοῦ ἄγχους, πού προκαλεῖ ἡ σχετική προβληματική, τό πιεστικό ἐρώτημα: Αὐτό, πού δεχόμαστε ὅλοι μας ὡς ἔμπνευση ἤ ὡς ἐντολή, ἀπό κάποιες μυστικές καί ἀπροσπέλαστες πηγές καί πού τό ὑλοποιοῦμε μέ κόπους καί μέ θυσίες, εἶναι ἐκσυγχρονισμός ἤ εἶναι στεῖρος καί ἐξουθενωτικός μιμητισμός; ῾Η πορεία τοῦ προσώπου καί τοῦ κοινωνικοῦ σχήματος, στόν αἰώνα τῶν κοσμογονικῶν ἀνακατατάξεων,  εἶναι ἐξέλιξη ἀπό τό ἀτελέστερο στό τελειότερο, ἀπό τό βάρβαρο στό ἀνθρωπινότερο, ἀπό τό ἐνστικτῶδες στήν αὐτοσυνειδησία καί στήν ἐλευθερία; Μπορεῖ κανείς, σήμερα, νά βάλει τό χέρι στήν καρδιά καί νά ἀναπαύσει τή συνείδησή του καί τήν ἀνησυχία τοῦ περιβάλλοντός του, βεβαιώνοντας, πώς ἀκολουθοῦμε, μελετημένα καί αὐτόβουλα, “ἀνάντη”, ἀνηφορικό δρόμο, πού ἡ κάθε του στροφή ἀποκαλύπτει ὁρίζοντες εὐρύτερους, καθαρότερους καί φωτεινότερους;

Τό σύνθημα “ἐκσυγχρονισμός” εἶναι κυρίαρχο στό σύγχρονο γλωσσάριο. Καί τό ἐπιστημονικό καί τό τεχνολογικό, ἀλλά καί τό “πνευματικό”. ῞Ολες οἱ ἀνθρώπινες προσπάθειες, ἀκόμα καί οἱ ἑλιγμοί τῆς σκοπιμότητας καί οἱ κομπίνες τῆς σκοτεινῆς διαπλοκῆς, καταλογογραφοῦνται στά κατάστιχα τοῦ “ἐκσυγχρονιστικοῦ μετασχηματισμοῦ” καί διαφημίζονται στίς πλατειές, ἀνυποψίαστες, μάζες σάν κατακτήσεις, μεθοδικές καί ἠλεγμένες, πού καταξιώνουν τήν ἀνθρώπινη ὕπαρξη καί προωθοῦν τό ἅρμα τοῦ πολιτισμοῦ σέ ἀποκάθαρση τῆς ποιότητας καί σέ σταδιακή προσέγγιση τῆς πληρότητας.

Ἄρθρο ἀπό τό περιοδικό «Ἐλεύθερη Πληροφόρηση», τεῦχος 223, 15 Φεβρουαρίου 2008

Οἱ κοινές μας ἐπιφυλάξεις

Μητροπολίτου Ἀττικῆς και Μεγαρίδος Νικοδήμου

Πρόθυμοι, ὅλοι μας στήν ἀποδοχή τῆς πλατειᾶς καί βαθειᾶς ἐπιστημονικῆς γνώσης καί τῆς θησαυρισμένης τεχνογνωσίας. Μέ ἀνοιχτή τή διάθεση σπουδῆς. Καί μέ ἁπλωμένα τά χέρια στίς πολλαπλές, εὐεργετικές ἐξυπηρετήσεις τους. ᾿Αλλά, παράλληλα καί μέ δηλωμένες τίς ἐπιφυλάξεις μας -σέ προσωπική, σέ τοπική, ἀκόμα καί σέ παγκόσμια κλίμακα- στό φαινόμενο τῆς ἀσύγγνωστης ἀπολυτοποίησης καί θεοποίησης τῆς ἐπιστημονικῆς ἐρευνητικῆς μονάδας καί τοῦ ἐξειδικευμένου τεχνολογικοῦ ἐργαστηρίου. Τρυγοῦμε τά ἀγαθά, χωρίς νά μᾶς διαφεύγουν οἱ κίνδυνοι, πού, ἀπειλητικά, πολλαπλασιάζονται, διογκώνονται καί θολώνουν τόν ὁρίζοντα τῆς αὐριανῆς, ἱστορικῆς μας πορείας.

Κατά τή ροή τῶν δυό τελευταίων αἰώνων, πού γοήτεψαν καί μέθυσαν τίς πλατειές μάζες μέ τίς διαδοχικές, ἐκρηκτικές ἀναγγελίες προόδου τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν, ὁ ἱστορικός ὁρίζοντας ἔδειχνε μόνο ἐλλάμψεις καί τό “αὔριο” πρόβαλε πλημμυρισμένο στίς ἀνταύγειες τῶν ἐλπίδων. Ἡ θριαμβική προέλαση τῆς ἐπιστημονικῆς γνώσης δέν ἄφηνε πίσω της τήν παραμικρή σκιά. Φόρτιζε, μονάχα, τήν αὐτοπεποίθηση καί ἐμπλούτιζε τά ὄνειρα γιά τήν ἑπόμενη μέρα. Καί ἡ χρήση τῆς ὁλοένα καί περισσότερο τελειοποιημένης μηχανῆς δέν προκαλοῦσε τήν παραμικρή θολή ὑποψία, πώς  μποροῦσε νά λειτουργήσει ὡς ὄργανο ἀφανισμοῦ. Δέ συνοδευόταν μέ ὁδηγίες προσεκτικῆς προφύλαξης, οὔτε μέ προμηνύματα βιβλικῶν καταστροφῶν.